Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας / Histoire de la Grèce moderne / History of Modern Greece

• Το πρώτο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος δημιουργήθηκε το 1830 και καταλάμβανε ένα περιορισμένο τμήμα της Ελλάδας – το λιγότερο ανεπτυγμένο οικονομικά – που περιελάμβανε την Πελοπόννησο, την Κεντρική Ελλάδα, τις Κυκλάδες και τα νησιά των Σποράδων. Η «Μεγάλη Ιδέα» της απελευθέρωσης και της υπόλοιπης Ελλάδας απ΄την οθωμανική κυριαρχία, υπήρξε η κεντρική σύλληψη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής εκείνης της περιόδου.

• Ο πρώτος κυβερνήτης της χώρας ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας – η μεταρρυθμιστική πολιτική του οποίου προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις, οι οποίες έφτασαν ως την ακρότατη ενέργεια της δολοφονίας του (1831).
• Στο κλίμα αστάθειας που επηκολούθησε, οι Μεγάλες Δυνάμεις παρενέβησαν και επέβαλαν το 1832 (Συνθήκη του Λονδίνου) ως βασιλέα τον γιό του βασιλιά της Βαυαρίας, Όθωνα. Υπό την πίεση των λαϊκών αντιδράσεων στην απολυταρχία που είχε θεσπίσει, το 1843 ο ΄Οθωνας παρεχώρησε ένα συντηρητικό Σύνταγμα που εφαρμόστηκε οριακά και τελικά υποχρεώθηκε να παραιτηθεί και να εγκαταλείψει τη χώρα (1862).
• Με το νέο Σύνταγμα (1864) εγκαθιδρύθηκε το καθεστώς της Συνταγματικής Μοναρχίας, κατά το οποίο ο βασιλιάς παρέμενε ο αρχηγός του κράτους αλλά υπήρχε πρόβλεψη για τη δημιουργία Βουλής, η οποία θα εκλεγόταν με καθολικές εκλογές στον αντρικό πληθυσμό. Την ίδια περίοδο ενθρονίζεται ένας νέος βασιλιάς - ο Γεώργιος Α΄, του Οίκου των Γλυξμπουργκ της Δανίας - τα νησιά του Ιονίου ενώνονται με την Ελλάδα και ακολουθεί η προσάρτηση της Θεσσαλίας και (το 1881) ένα μέρος της Ηπείρου.

Η διαδικασία προς τον εκσυγχρονισμό

• Το 1875, ύστερα από τον επίμονο αγώνα του Χαρίλαου Τρικούπη, θεσπίστηκε η αρχή του κοινοβουλευτισμού. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, ο αρχηγός του ελληνικού κράτους είναι υποχρεωμένος να ζητήσει από τον αρχηγό του πολιτικού κόμματος το οποίο έχει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία να σχηματίσει κυβέρνηση. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα η Ελλάδα έζησε την περίοδο του θεσμικού εκσυγχρονισμού της - στην πολιτική ζωή της χώρας κυριάρχησε η ηγετική και χαρισματική προσωπικότητα του Χ. Τρικούπη, η διακυβέρνηση του οποίου χαρακτηρίστηκε από ριζικές μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση, τη δικαιοσύνη, τον στρατό και το εκπαιδευτικό σύστημα.
• Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, με τη λήξη των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913) και του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η στρατηγική του Ελευθέριου Βενιζέλου οδηγεί στη διεύρυνση της ελληνικής επικράτειας - η Μακεδονία, η Ήπειρος, η Δυτική Θράκη, η Κρήτη και το Βόρειο Αιγαίο ενσωματώθηκαν στο ελληνικό κράτος.
• Στον απόηχο του ελληνοτουρκικού πολέμου (1919-1922), η Συνθήκη της Λωζάννης (1923) υπαγόρευσε στην Ελλάδα και την Τουρκία μιαν εκτεταμένη ανταλλαγή πληθυσμών - 1.400.000 Έλληνες εγκατέλειψαν την Τουρκία και 350.000 Τούρκοι εγκατέλειψαν την Ελλάδα. Η τεράστια αυτή κι επώδυνη μετακίνηση πληθυσμών απέδωσε στην Ελλάδα την εθνοτική της ομογένεια, ενώ πολιτικά ακύρωσε τη Μεγάλη Ιδέα.
• Με το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου προσαρτήθηκαν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα (1947), ξεκίνησε όμως κι ένας σκληρός εμφύλιος πόλεμος (1946-1949) ανάμεσα στον φιλοκομμουνιστικό Δημοκρατικό Στρατό και τον Εθνικό Στρατό της κυβέρνησης. Ο εμφύλιος δηλητηρίασε το πολιτικό κλίμα της χώρας για πολλά χρόνια και είχε ως απότοκο την πολιτική αστάθεια - που οδήγησε  με τη σειρά της στη στρατιωτική δικτατορία (1967). Η χούντα των συνταγματαρχών κατέρρευσε το 1974, λίγο μετά από την εξέγερση του Πολυτεχνείου και μέσα στην κατακραυγή που προκάλεσε το καταστροφικό πραξικόπημα της Κύπρου - που υποκινήθηκε από τη χούντα και που άνοιξε την πόρτα στην τουρκική εισβολή και την κατοχή του βορείου τμήματος της χώρας.
• Το δράμα της Κύπρου επιτάχυνε λοιπόν τις διαδικασίες αποκατάστασης της δημοκρατίας στην Ελλάδα και στο δημοψήφισμα της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, του Κ.Καραμανλή, ο ελληνικός  λαός επέλεξε το καθεστώς της Προεδρικής Δημοκρατίας. Η υιοθέτηση του νέου Συντάγματος (1975) σηματοδότησε τη γέννηση της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας. Από τότε η πολιτική ζωή της χώρας εξομαλύνθηκε, οι δημοκρατικοί θεσμοί σταθεροποιήθηκαν, η κοινωνία κι η οικονομία της χώρας διεθνοποιήθηκε κι η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σταθερά στις πρώτες 25 χώρες ανάπτυξης κι ευημερίας στη σχετική κατάταξη του ΟΗΕ.

• Le premier état grec indépendant, créé en 1830, englobait une partie limitée de la Grèce – la moins développée économiquement – le Péloponnèse, la Grèce centrale, les Cyclades et les Sporades.
• Le concept de la «grande idée», qui visait à libérer tous les Grecs vivant toujours sous le joug ottoman, était la doctrine principale de la politique étrangère de la Grèce à cette époque.
• Le premier homme à gouverner le pays est I. Capodistrias, dont les politiques de réformes ont provoqué des réactions telles qu’elles conduisirent à son assassinat en 1831.
• Au milieu de l’anarchie qui s’ensuivit, les grandes puissances sont intervenues et ont imposé, en 1832, par la conférence de Londres, un roi héréditaire, Othon, fils du roi de Bavière. Cependant, Othon, en 1844, sous la pression populaire, fut obligé d’accorder une constitution conservatrice, qui malheureusement était, à de nombreux égards, ignorée ; en conséquence, il fut finalement contraint d’abdiquer et de quitter le pays (1862).
• Avec la nouvelle constitution de 1864, une monarchie constitutionnelle fut instaurée, selon laquelle le roi demeurait à la tête de l’état, même s’il existait une disposition concernant l’introduction d’un Parlement (à une Chambre), qui serait élu au suffrage universel masculin. Parallèlement, un nouveau roi, George Ier, de la maison danoise des Glücksburg, monte sur le trône, les îles Ioniennes sont rattachées à la Grèce, puis la Thessalie est annexée, ainsi qu’une partie de l’Epire, quelques années plus tard (1881).

La route vers la modernisation

• En 1875, après une lutte violente menée par Charilaos Trikoupis, le principe du parlementarisme est introduit. Selon ce principe, le chef d’État grec est dans l’obligation de demander au chef du parti politique qui détient la majorité parlementaire de former un gouvernement. Au cours des dernières décennies du XIXe siècle, la Grèce traverse une période de réformes institutionnelles. La vie politique est dominée par la personnalité centrale de Ch. Trikoupis, dont le gouvernement est marqué par des réformes radicales dans les domaines de l’administration, de la justice, de l’armée et du système éducatif.
• Dans le domaine de la politique étrangère, avec la fin des guerres balkaniques (1912-1913) et de la Première guerre mondiale, les manœuvres stratégiques d’E. Vénizélos conduisent à l’élargissement du territoire grec, la Macédoine, l’Epire, la Thrace occidentale, la Crète et les îles de la mer Egée du Nord lui étant rattachées.
• Suite à la guerre entre la Grèce et la Turquie (1919-1922), le traité de Lausanne (1923) décrèta qu’un vaste échange de populations aurait lieu entre la Grèce et la Turquie. Dans ce contexte, 1 400 000 Grecs quittent la Turquie et 350 000 musulmans la Grèce. Ces échanges de populations, immenses et douloureux, donnent à la Grèce son homogénéité nationale, tandis qu’ils marquent la fin politique de la «grande idée».
• La fin de la Deuxième guerre mondiale voit l’annexion du Dodécanèse à la Grèce (1947), mais marque également le début d’une violente guerre civile amère (1946-1949) entre l’Armée démocratique de la Grèce, d’orientation communiste, et l’Armée nationale du gouvernement. Cette guerre civile empoisonne le climat politique pendant de nombreuses années et aboutit à une instabilité politique qui, à son tour, entraîne la dictature militaire de 1967. Le régime des colonels s’effondre en 1974, peu après les événements de l’école polytechnique et au milieu du tollé provoqué par l’épisode désastreux de Chypre, fomenté par la junte grecque et qui entraîne l’invasion turque et l’occupation de la partie nord de l’île.
• La situation dramatique à Chypre accélère le processus de restauration de la démocratie en Grèce et lors du référendum organisé par le Gouvernement d’unité nationale de C. Karamanlis, le peuple grec choisit le régime de la République présidentielle. L’avènement d’une nouvelle constitution (1975) marque la naissance de la Troisième république grecque. Depuis lors, la vie politique s’est normalisée et les institutions démocratiques se sont consolidées. La société et l’économie du pays font leur entrée sur la scène internationale et la Grèce figure désormais parmi les 25 premiers pays en termes de stabilité et de prospérité dans le classement des Nations Unies.
  

• The first independent Greek state was established in 1830 and occupied only a small part of present-day Greek territory, the less developed economically Peloponnese, Central Greece, Cyclades and Sporades islands.
• The concept of the ‘Great Idea’, the aim of which was to free all Greeks still under the Ottoman yoke, was the main pillar of Greece's foreign policy at the time.
• The first governor of the country was Ioannis Kapodistrias, whose reform policies created enemies. Kapodistrias was assassinated in 1831.
• Amid the ensuing anarchy, the Great Powers intervened and by the Treaty of London (1832) imposed a hereditary king, Otto, son of the King of Bavaria. However in 1843, Otto gave in to popular pressure and conceded a conservative Constitution, which regrettably was often ignored. As a result, Otto was finally forced to abdicate and leave the country in 1862.
• The new Constitution of 1864 established a Constitutional Monarchy, according to which the king continued to be the head of state, although there was provision for the introduction of a single-Chamber parliament to be elected by universal male suffrage. Meanwhile, a new king was enthroned, George I of the Danish House of Glucksburg, the Ionian Islands were united with Greece, followed by the annexation of Thessaly and part of Epirus a few years later (1881).

The process towards modernisation

• In 1875, after a fierce struggle waged by Charilaos Trikoupis, the principle of parliamentarism was introduced. According to this principle, the head of the Greek State is obliged to ask the leader of the political party with the parliamentary majority to form a government. In the last decades of the 19th century, Greece underwent a period of institutional reform. Political life was dominated by the strong personality of Trikoupis, whose governance was marked by radical reforms in the army as well as in the systems of administration, justice and education.
• In the field of foreign policy, with the end of the Balkan Wars (1912-1913) and World War I, the strategy implemented by Eleftherios Venizelos led to the enlargement of Greek territory, as Macedonia, Epirus, Western Thrace, Crete and the North Aegean islands were incorporated in the Greek state.
• In the aftermath of the Greek-Turkish War (1919-1922), the Treaty of Lausanne (1923) provided for a huge population exchange between Greece and Turkey. As a result, 1,400,000 Greeks left Turkey and 350,000 Muslims left Greece. This enormous and painful movement of populations gave Greece its national homogeneity, while politically cancelling the Great Idea.
• The end of World War II saw the annexation of the Dodecanese islands to Greece (1947) but also marked the beginning of a bitter civil war (1946-1949) between the pro-Communist ‘Democratic Army’ and the government's ‘National Army’. This civil conflict poisoned the political climate for many years and resulted in instability which, in turn, led to the imposition of a military dictatorship in 1967. The colonels’ regime collapsed in 1974, shortly after the student uprising at Athens Polytechnic and amidst an outcry caused by a disastrous coup in Cyprus, which had been instigated by the Greek junta and led to the Turkish invasion and occupation of the northern part of the island.
• The dramatic situation in Cyprus accelerated the process of the restoration of democracy in Greece and in a referendum held by the Government of National Unity, led by Constantine Karamanlis, the Greek people opted for a Presidential Republic. The introduction of a new Constitution (1975) signalled the birth of the Third Hellenic Republic. Since then, political life has been normalised and democratic institutions consolidated. The country's society and economy have entered the international scene and Greece is now among the 25 ‘most livable’ countries in the world on the basis of the UN Human Development Index (2002).

 © Ministry of Foreign Affairs 2003